Νέο ξεκίνημα του  θεάτρου «Αμαλία» με «Έντα Γκάμπλερ» του Ίψεν

Έφτασα νωρίς στην οδό  Αμαλίας. Παλιότερα ήταν στέκι το εκεί θέατρο και  κοινωνούσα τον λόγο σπουδαίων συγγραφέων δια μέσου σπουδαίων καλλιτεχνών.

   Μια αγκαλιά   πολύχρωμα, ευωδιαστά  χρυσάνθεμα στην είσοδο και μια αγκαλιά-καλωσόρισμα του Θωμά του Χαρέλα. Τι όμορφο συναίσθημα.  «Εσείς εδώ τα λέτε αη-δημητριάτικα  ε;  Εμείς στην Κέρκυρα οκτωβρίνια», είπε μια κυρία  και το στόλισε ακόμη περισσότερο το στιγμιότυπο.  Αξίζει να τις  φυλάει κανείς αυτές τις σκηνές. Μπορεί να γίνουν και μαγιά για έργο. Κι οι συγγραφείς  από πούθε αντλούν θέματα; Απ’  τη ζωή. Τη δική τους και των άλλων.

  Πήρα το πρόγραμμα και σεργιάνισα.  Το έργο πραγματεύεται την ιστορία ενός πολυσύνθετου, παράδοξου θηλυκού  πλάσματος   που,  μην μπορώντας να προσαρμοστεί στο περιβάλλον της  επιλέγει ένα ιδανικό τέλος,  όντας πιστή στις υψηλές  πεποιθήσεις της. Η Έντα Γκάμπλερ αποτελεί το τελευταίο  έργο του Ίψεν , που δημοσιεύθηκε όταν ακόμα εκείνος ζούσε εκτός Νορβηγίας. Ανέβηκε για πρώτη φορά στις 31 Ιανουαρίου 1891 στο Residenztheater  του  Μονάχου. Έκτοτε, την είδαν  αμέτρητα μάτια σ’ όλον τον κόσμο, την άκουσαν θεατές σε πολλές  γλώσσες κι οι Έλληνες πάμπολλες φορές, ακόμη και φέτος περισσότερες  της μιας. Εδώ η συνθήκη τοποθετείται στη δεκαετία του ’40.

   Κλασσικός  ο Ίψεν   αλλά  και πεπερασμένος.  Πολύ πιο πίσω από τον Τσέχωφ  ή τον Μπρεχτ  στις προτιμήσεις  των  περί του θεάτρου σπουδής ανθρώπων. Μικρών και μεγάλων. Ο Σάββας Πατσαλίδης, κριτικός θεάτρου και καθηγητής θεατρολογίας του Α.Π.Θ. είπε σε μια διάλεξή του  ότι ο Νορβηγός συγγραφέας    είναι  παρεξηγημένος. Ότι,  ενώ τον θεωρούμε μεταμοντερνιστή,  του  αρνούμαστε  τη  θέση  στον  μεταμοντερνισμό.  Ότι,  ενώ τον θεωρούμε επαναστάτη, δαχτυλοδείχνουμε τον ρεαλισμό του. Αυτή η παρεξήγηση δε, πρόεκυψε από την πορεία που ακολουθεί  το θέατρο στον 20^ο αιώνα.  Το ευρωπαϊκό θέατρο  περιθωριοποίησε τον Νορβηγό συγγραφέα κι  όλοι οι…ισμοί, όπως υπερρεαλισμός, σουρεαλισμός, υπαρξισμός, φοβισμός  έκλεισαν τις πόρτες στην αισθητική που προωθούσε και υποστήριζε ο Ίψεν. Θεωρήθηκε, λοιπόν,  άκρως  συντηρητικός.

   Η  «Εταιρότητα»  κι οι  διαχειριστές –συνεργάτες  του θεάτρου  «Αμαλία» αποφάσισαν να υπερκεράσουν  στεγανά. Όχι μόνο τόλμησαν  να σπάσουν ένα  λουκέτο και να επαναλειτουργήσουν σε εποχή βαθιάς ύφεσης μια θεατρική σκηνή, αλλά σήκωσαν αυλαία με « ‘Εντα Γκάμπλερ», δική τους παραγωγή   και, μάλιστα , με μια κλασσική  παράσταση στο ύφος και  στο στήσιμο.

  Ο Νίκος Σακαλίδης  δε δίστασε να  κτίσει «οικοδόμημα»,  που θα μπορούσε κάλλιστα να θεωρηθεί ως σπονδή στο «Θέατρο της Δευτέρας».  Μας έχει δώσει στο παρελθόν  εξαιρετικά δείγματα σύγχρονης σκηνοθετικής άποψης, μοντέρνες ή και μεταμοντέρνες παραστάσεις, όμως εδώ τόλμησε να οδηγήσει  κόντρα στον άνεμο  το «άρμα» του. Επιτήδευση και στιλιζάρισμα μαυρόασπρης εποχής Εθνικού Θεάτρου. Μοναδική πινελιά σημερινής «ματιάς» η άλλη  ‘ Εντα  με το κοστούμι μοντέρνας γυναίκας, τον  ώμο  γυμνό και το  tattoo  σε ελεύθερη θέαση. Το  σκηνικό με τα κλασσικά έπιπλα  περιτριγυρισμένο από σχοινιά ως ένα ριγκ- παλαίστρα,  όπου η ηρωίδα  πάλεψε με τους δαίμονές της, αλλά δε νίκησε.  Μέσα από το παλιομοδίτικο ύφος,  ωστόσο, η σκηνοθεσία πέρασε αυτό που ήθελε ο συγγραφέας. Ότι η Εντα Γκάμπλερ είναι μια χειμαρρώδης δύναμη,  που την αναχαιτίζει  η κοινωνικοποίησή  της, η θέση της γυναίκας στη δική της εποχή, η συντηρητική ανατροφή  της   ή ο φόβος μήπως ξεχυθούν σκάνδαλα εις  βάρος της .

  Αντικατοπτρίζοντας και αντιπροσωπεύοντας  το σύμβολο μιας δημιουργικής δύναμης φυλακισμένης  μέσα σε γυναικείο σώμα  και σε ψυχή που θα ήθελε   να κάνει  και να απολαύσει ό,τι ήταν κατοχυρωμένο σε ανδρικό φύλο , η Έντα Γκάμπλερ έχει ,σίγουρα, σύγχρονες διαστάσεις που θα δικαιολογούσαν μια  άλλη  επανάγνωση. Ο  Νίκος  Σακαλίδης δεν οδήγησε προς αυτές τις κατευθύνσεις τις έρευνές  του. Στάθηκε στο κλασσικό στιλιζάρισμα, δίδαξε τους ηθοποιούς  του  τη συμβατική εκφορά λόγου, ακόμα και στην «άλλη»  Εντα δεν έδωσε ελευθερίες που θα τη διαφοροποιούσαν από το πρωτότυπο. Θα μπορούσε να την εκλάβει κανείς  και ως το alter ego της κανονικής  Έντα, αλλά, θαρρώ, ότι η ανάγνωση  της  εικόνας   είναι   προσωπική υπόθεση.

  Από τις αντιδράσεις  των  θεατών πρόσεξα  ότι  είχαν εισπράξει αυτά που η παράσταση πρέσβευε. Συμπεριφορές, πάθη, υπονομεύσεις,  ραγδαίες  εξελίξεις στην πλοκή, ανατροπές. Η ηρωίδα, εν πολλοίς,   διεκδίκησε μια αυτονομία κι έφτασε στα άκρα.

«Αυτά που θέλησα   στην  Έντα Γκάμπλερ  ήταν  να παρουσιάσω  ανθρώπινα όντα, πάθη, συγκρούσεις, τύχες   μέσα σε πλαίσιο  συγκριμένων κοινωνικών συνθηκών και αρχών» είχε δηλώσει ο ίδιος ο Ερρίκος  Ίψεν για το έργο του. Αυτό ακριβώς  έκαμε και ο Νίκος Σακαλίδης στο συγκεκριμένο ανέβασμα  με τον τρόπο  που  επέλεξε. Τα υπόλοιπα  θα τα σχολιάσετε  όταν δείτε την παράσταση, η οποία θα περιοδεύσει και σε άλλες πόλεις  και , μεταξύ αυτών, στην  Καβάλα.

Συντελεστές:

Μετάφραση: Βασίλης Παπαγεωργίου
Σκηνοθεσία: Νίκος Σακαλίδης
Σκηνικό – κοστούμια: Μένη Τριανταφυλλίδου
Ηχητική επιμέλεια – μουσική διδασκαλία: Ευτυχία Καβαλίκα
Φωτισμοί: Νίκος Σακαλίδης – Αντώνης Διρχαλίδης
Βοηθός Σκηνοθέτη: Μαρία Αρουτζίδου
Οργάνωση Παραγωγής: Τατιάνα Νικολαϊδου
Φωτογραφίες της παράστασης: Νώντας Στυλιανίδης
Διανομή:
Γυναίκα: Μαρίνα Καζόλη
Μπέρτε: Ντίνα Λιάκου
Δεσποινίς Γιουλιάνε Τέσμαν: Ελένη Σαμαντζή
Γιέργκεν Τέσμαν: Κώστας Χατζηγεωργίου
Χέντα Γκάμπλερ: Μελίνα Γαρμπή
Κυρία Έλβστεντ: Μάρω Καραγεώργου
Δικαστής Μπρακ: Δημήτρης Κουστολίδης
Έιλερτ Λέβμποργκ: Θωμάς Βελισσάρης

ΠΑΥΛΟΣ  ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ